Fire Service Day : આજે સમગ્ર દેશમાં ફાયર સર્વિસ ડેની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે, જે માત્ર એક દિવસ નથી પરંતુ આપણા એ જાબાંઝ અગ્નિશામકોની વીરતા અને બલિદાનનું પ્રતીક છે. જ્યારે સામાન્ય લોકો આગની લપેટો જોઈને જીવ બચાવવા દૂર ભાગે છે, ત્યારે ફાયર ફાઈટરો પોતાના જીવની પરવા કર્યા વગર તે લપેટોની વચ્ચે કૂદી પડે છે. આ પરંપરા અને આ સાહસ પાછળ એક અત્યંત કરુણ અને શૌર્યપૂર્ણ ઈતિહાસ છુપાયેલો છે. દર વર્ષે 14 એપ્રિલના રોજ આ ખાસ દિવસની ઉજવણી પાછળનું મુખ્ય કારણ વર્ષ 1944માં મુંબઈના બંદરે થયેલો એ ભયાનક અકસ્માત છે, જેણે આખા દેશને હચમચાવી દીધો હતો. આ દિવસે આપણે એવા શહીદોને નમન કરીએ છીએ જેમણે અન્યોના જીવ બચાવવા માટે હસતા મુખે મોતને વહાલું કર્યું હતું.
ઘટનાનો ઇતિહાસ એવો છે કે, 14 એપ્રિલ 1944ના રોજ મુંબઈના વિક્ટોરિયા ડોક પર ‘એસ.એસ. ફોર્ટ સ્ટિકીન’ નામનું એક માલવાહક જહાજ આવી પહોંચ્યું હતું. આ જહાજ કોઈ સામાન્ય માલસામાન નહીં, પણ બીજા વિશ્વયુદ્ધ માટે જરૂરી એવા વિસ્ફોટકો, દારૂગોળો અને કપાસની ગાંસડીઓથી ભરેલું હતું. બપોરના સમયે અચાનક આ જહાજમાંથી ધુમાડાના ગોટેગોટા નીકળવા લાગ્યા અને જોતજોતામાં આગે વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી લીધું. મુંબઈ ફાયર બ્રિગેડના જવાનોને જાણ થતા જ તેઓ ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વગર ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગયા હતા. તેમને ખ્યાલ હતો કે જહાજમાં વિસ્ફોટકો છે, છતાં નાગરિકોની સુરક્ષા અને બંદરને બચાવવા માટે તેઓ આગ સામે ઝઝૂમવા લાગ્યા. પરંતુ કમનસીબે, આગ એટલી તીવ્ર હતી કે જહાજમાં ભયાનક વિસ્ફોટ થયો, જેનો અવાજ આખા મુંબઈ શહેરમાં સંભળાયો હતો.
આ ભીષણ વિસ્ફોટ એટલો શક્તિશાળી હતો કે જહાજના ટુકડાઓ હવામાં ઊછળીને દૂર દૂર સુધી પડ્યા હતા. આ દુર્ઘટનામાં આગ પર કાબૂ મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા 66 જેટલા અગ્નિશામકો ઘટનાસ્થળે જ શહીદ થયા હતા. આંકડાઓ મુજબ, આ આગને સંપૂર્ણપણે ઠારતા લગભગ એક અઠવાડિયા જેટલો સમય લાગ્યો હતો. ત્યાં સુધીમાં તો આસપાસની અસંખ્ય ઓફિસો, ગોદામો, રેલવેના ડબ્બા અને કિંમતી જાહેર મિલકતો બળીને ખાખ થઈ ગઈ હતી. મુંબઈના દરિયાકાંઠે લાગેલી આ આગે માનવજીવન અને સંપત્તિનું ભારે નુકસાન કર્યું હતું, પરંતુ ફાયર ફાઈટરોની સતર્કતાને કારણે તેનાથી પણ મોટી જાનહાનિ ટળી હતી. આ શહીદોની સ્મૃતિમાં અને તેમની શૌર્યગાથાને જીવંત રાખવા માટે ભારત સરકાર દ્વારા દર વર્ષે 14 એપ્રિલને ‘નેશનલ ફાયર સર્વિસ ડે’ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
આજના આધુનિક યુગમાં ભલે ટેકનોલોજી બદલાઈ હોય, પરંતુ અગ્નિશામકોનું જોખમ ઓછું થયું નથી. આજે પણ જ્યારે કોઈ બહુમાળી ઈમારત, કેમિકલ ફેક્ટરી કે રહેણાંક વિસ્તારમાં આગ લાગે છે, ત્યારે ફાયર ફાઈટરો માત્ર એક ફોન કોલ પર દોડી આવે છે. ફાયર સર્વિસ ડે નિમિત્તે માત્ર રેલીઓ કે પ્રદર્શનો જ નથી યોજાતા, પરંતુ લોકોને અગ્નિ સુરક્ષા વિશે જાગૃત કરવામાં આવે છે. શાળાઓ અને ઓફિસોમાં મોક ડ્રીલ દ્વારા આગથી કેવી રીતે બચવું તેની તાલીમ આપવામાં આવે છે. આ દિવસ આપણને યાદ અપાવે છે કે અગ્નિશમન દળના જવાનો 24 કલાક આપણી સુરક્ષા માટે સજ્જ રહે છે. તેઓ તહેવાર હોય કે રજા, હંમેશા પોતાની ફરજને સર્વોપરી માને છે.
આ ગૌરવશાળી દિવસે આપણે મુંબઈની એ ઘટનાના શહીદો સહિત તમામ એ અગ્નિશામકોને ભાવભીની શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરીએ છીએ જેમણે ફરજ દરમિયાન પોતાનું સર્વોચ્ચ બલિદાન આપ્યું છે. તેમની બહાદુરી આપણને પ્રેરણા આપે છે કે સેવાનો માર્ગ ક્યારેય સરળ હોતો નથી, પણ તે સૌથી પવિત્ર હોય છે. ફાયર સર્વિસ ડે એ માત્ર આંકડાઓ યાદ રાખવાનો દિવસ નથી, પરંતુ એ વીર પુરુષોના પરિવાર પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો પણ દિવસ છે. અગ્નિશમન સેવાના આ સૂત્ર ‘વયં સેવામહે’ (અમે સેવા કરીએ છીએ) ને સાર્થક કરતા આ અગ્નિવિરોને સમગ્ર રાષ્ટ્ર સલામ કરી રહ્યું છે. તેમની સતર્કતા અને સાહસને કારણે જ આપણે શાંતિથી ઊંઘી શકીએ છીએ, એ વાત ક્યારેય ભૂલવી જોઈએ નહીં.
