India News : ભારત સરકારે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર સુરક્ષા વધારવા અને અશ્લીલ સામગ્રીના ફેલાવાને રોકવા માટે 2026માં આઈટી નિયમોમાં ઐતિહાસિક ફેરફાર કર્યા છે. હવે સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ માટે એવી અનિવાર્યતા ઊભી થઈ છે કે જો કોઈની સંમતિ વિનાની અંગત તસવીરો અથવા એઆઈ દ્વારા બનાવાયેલ ડીપફેક વીડિયો વાઇરલ થાય, તો તેને ફરિયાદ મળ્યાના માત્ર 2 કલાકની અંદર હટાવવો પડશે. આ અગાઉ આવી પ્રક્રિયામાં 24 કલાક કે તેથી વધુ સમય લાગતો હતો, જે દરમિયાન નુકસાનકારક કન્ટેન્ટ લાખો લોકો સુધી પહોંચી જતું હતું. આ નવા કડક નિયમોને કારણે ઇન્સ્ટાગ્રામ, ફેસબુક અને એક્સ (ટ્વિટર) જેવા પ્લેટફોર્મ્સે હવે ‘પહેલા હટાવો, પછી તપાસ કરો’ના મોડેલ પર કામ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે.
મહિલાઓની સુરક્ષા અને ડીપફેકનો વધતો ખતરો છેલ્લા કેટલાક સમયમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ના દુરુપયોગથી મોર્ફ કરેલા ફોટા અને વીડિયો બનાવીને બ્લેકમેલિંગ અને માનસિક ઉત્પીડનની ઘટનાઓમાં ચિંતાજનક વધારો થયો છે. ખાસ કરીને મહિલાઓ અને બાળકો આ સાયબર ગુનાઓનો વધુ શિકાર બની રહ્યા છે. એઆઈ ટૂલ્સની સુલભતાને કારણે સામાન્ય લોકોની તસવીરો સાથે છેડછાડ કરવી અત્યંત સરળ બની ગઈ છે, જેને ધ્યાનમાં રાખીને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રાલયે (MeitY) સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવી ગંભીર ફરિયાદો પર તાત્કાલિક એક્શન લેવા માટે કંપનીઓએ પોતાની મોડરેશન ટીમ અને એઆઈ ડિટેક્શન સિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવી પડશે.
સરકારી આદેશોનું પાલન અને ટેકનિકલ પડકારો નવા નિયમો મુજબ માત્ર યુઝરની ફરિયાદ જ નહીં, પણ જો કોઈ કોર્ટ અથવા સરકારી એજન્સી દ્વારા કન્ટેન્ટ હટાવવાનો આદેશ આપવામાં આવે, તો કંપનીઓએ ૩ કલાકની અંદર કાર્યવાહી કરવાની રહેશે. હાલમાં મળતા અહેવાલો મુજબ, લગભગ 75% જેટલું વાંધાજનક કન્ટેન્ટ હવે નિર્ધારિત 2 કલાકમાં હટાવવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે, આ પ્રક્રિયામાં પડકાર એ છે કે માત્ર એઆઈ પર નિર્ભર રહેવાથી ક્યારેક સાચું કન્ટેન્ટ પણ ડિલીટ થઈ શકે છે, તેથી ઘણી જગ્યાએ હ્યુમન રિવ્યુની પણ મદદ લેવામાં આવે છે. સરકારનું માનવું છે કે થોડી ટેકનિકલ ભૂલો સહ્ય છે પરંતુ કોઈની માનહાનિ કે ગરિમાને ઠેસ પહોંચાડતા વીડિયો ઓનલાઇન રહેવા જોઈએ નહીં.
વૈશ્વિક સ્તરે કડક નિયમો અને ભવિષ્યની દિશા ભારતની સાથે સાથે બ્રિટન જેવા દેશોએ પણ ટેક કંપનીઓ સામે લાલ આંખ કરી છે, જ્યાં નિર્ધારિત સમયમાં કન્ટેન્ટ ન હટાવવા બદલ ભારે દંડ અથવા પ્લેટફોર્મ બ્લોક કરવાની જોગવાઈ છે. ભારત સરકાર હવે એઆઈ જનરેટેડ કન્ટેન્ટ પર સ્પષ્ટ લેબલિંગ કરવાનું પણ ફરજિયાત કરી રહી છે જેથી સામાન્ય લોકો અસલી અને નકલી વચ્ચેનો તફાવત સમજી શકે. સાયબર એક્સપર્ટ્સ આ પગલાને આવકારી રહ્યા છે, કારણ કે ડિજિટલ યુગમાં પ્રાઈવસી અને સન્માન જાળવી રાખવા માટે આવા કઠોર કાયદાઓ અનિવાર્ય બની ગયા છે. જો કંપનીઓ આમાં બેદરકારી દાખવશે તો તેમની સામે કાયદેસરના કડક પગલાં લેવાની પણ તૈયારી છે.
